Northeastern Üniversitesi araştırmacıları, Consumer Reports işbirliğiyle Ekim 2024’ten Ağustos 2025’e kadar 21 farklı markaya ait 21 bağlantılı aracı ve 30 araç üreticisi uygulama (companion app) setini inceledi. Araştırmacılar araçların WiFi ve hücresel veri akışlarını tarama, multimedya (infotainment) sistemlerine müdahale etme ve araçları dev boyutlu faraday çadırlarına yerleştirme yöntemleriyle, araçların üçüncü taraf reklam ve analiz şirketleriyle nasıl iletişim kurduğunu ortaya çıkardı. Araştırma, modern araçların kullanıcılarının farkında olmadıkları ölçüde veri paylaşımı yaptığını ve bu konunun alım kararlarında göz önüne alınması gereken bir tüketicici koruma sorunu taşıdığını gösterdi.
Araştırmaya konu olan 21 araçtan 19’u, internette en az bir üçüncü tarafa veri iletti. Araçların yarısından fazlası, Alphabet, Amazon, Mapbox ve Meta gibi şirketlerin dahil olduğu; araştırmacılar tarafından reklam, izleme veya analiz (ATA) olarak sınıflandırılan alan adlarına erişim sağladı. Araştırmacıların incelediği 30 araç uygulamasından 7’si ise hassas kimlik bilgilerini (aracın şase numarası (VIN), kullanıcının e-posta veya telefon numarası ve kesin konum bilgisi) ATA ile ilişkili üçüncü taraflara iletti.
Araçtan Araca Değişen Risk
Araştırma sonuçlarına göre en fazla veri paylaşımı yapan araç listesinde Tesla liderlik etti. Model 3, 34 farklı ATA alan adına; Cybertruck ise 23 farklı ATA alan adına erişim sağladı. Bu durum, ABD’de üretilen Teslaların Çin’e veri iletmesi konusunda son iki hafta içinde şüpheyle yaklaşan sahiplerinin dikkatini çekebilir. Tesla’nın ardından 10 farklı ATA alan adına sahip Cadillac Lyriq, ardından 9 alan adına sahip Lucid ve 7 alan adına sahip Chevy Blazer geldi. Tersine araştırmacılar, Nissan Ariya, Land Rover Range Rover, Mercedes EQS ve Buick Envista’nın hiç ATA alan adına erişmediğini tespit etti. Araçları inceledikten sonra araştırmacılar, bulgularını açıklamaları için 18 üreticiden 17’sine ulaştı; yanıtları ise yalnızca 14 üretici verdi.
Üreticilerin Tepkileri
Bulgular ortaya konduktan sonra tüm üreticiler, bu alan adlarının “üçüncü taraf hizmet sağlayıcılarıyla yaptıkları sözleşmelere uygun olduğunu” belirtti. Şirketler, sözleşmelerin kişisel olarak tanımlanabilir bilgilerin (PII) sözleşme koşulları dışında kullanılmasını yasakladığını da ekledi. Araçın VIN numarasını pazarlama amacıyla kullanılan ticari bir öğe olarak sınıflandıran Honda, araştırmacıların kendilerine ulaşmasının ardından bu sınıflandırmayı yeniden yapmayı kabul ettiğine dair bilgi verildi.
“Alan adları, üçüncü taraf hizmet sağlayıcılarıyla yaptımız sözleşmelere uyuyor.”
Araç Üreticileri (Whitepaper üzerinden)
Beş araç şirketi, bu paylaşımın araçların multimedya sistemlerine gömülü tarayıcılardan kaynaklandığını öne sürdü. Yedi üretici ise hizmetin araç içine gömülmesinden sorumlu olan hizmetlerin (örneğin Spotify, Google’ın işletim sistemi ve benzerleri) hizmet şartlarını okumanın tüketiciye kaldığı bu konuda sorumluluğun kullanıcıda olduğunu savundu.
Araştırmacılar, Tesla ve Rivian’ı da telematik bağlantının ve veri paylaşımının kapatılmasının aracın işlevselliğinde düşüklüğe yol açabileceğine dair kullanıcıları uyardıkları için eleştirdi.
Bu, modern araçların veri gizliliği açısından bir felaket olduğu yönünde duyduklarımız arasında ilk kez değil. Bağlantılılığın (connectivity) her şeyin ön planda olduğu bu çağda, muhtemelen son kez de olmayacak. Zira üreticiler yazılım tanımlı araçları (software-defined vehicles) gelecek olarak görüyor ve tüketicilerden çıkarabilecekleri potansiyel tekrarlayan gelire (recurring revenue) büyük bir ilgi gösteriyor.
Toplanan veri için meşru kullanım alanları var; telematik ve uzaktan kontrol için aracın uygulamasına bağlantı bunların başında geliyor. Ancak veri, bir sahibin kabul edeceği biçimde paylaşılıyorsa ve yalnızca çıkış (opt-out) yolu da aracın işlevselliğini kısıtlıyorsa, araştırma çok gerçek bir tüketicici koruma sorunu ortaya çıkarıyor; bu durum yeni bir araç alırken göz önüne alınması gereken bir mesele. Elektrikli bir deneyim isteseniz de dijital olarak ağdan uzak kalmak isteyenler, piyasaya sürülen Slate pick-up’ı bekleyebilir.
