•Amerika Birleşik Devletleri’nde otoyollarda sürüş yaparken yol yüzeyinde alışıldık beyaz çizgilerin yerine iki renkli bir desene rastlamış olabilirsiniz. Geleneksel beyaz hatların yerine şerit ayırıcılar bazen siyah ve beyazın sırayla kullanıldığı bir görünüme sahip oluyor. İlk bakışta bunun eski işaretlerin üzerine yenilenmesi gibi algılanabilse de, aslında buna “kontrast pavement işaretleme” (contrast pavement marking) denilen bilinçli bir tasarım neden oluyor.
Bu desenin ardındaki temel sebep yol malzemesiyle ilgili. ABD yollarında yaygın olarak kullanılan Portland Çimento Betonu (PCC), dayanıklılığı ve daha az ısı tutmasıyla bilinsede parlak güneş ışığı altında güçlü bir parlamaya (glare) neden oluyor. Bu durum, koyu asfaltın yaptığı gibi beyaz boyayla yeterli kontrastı sağlamasını engelliyor.
Bu parlamayı beton yüzeyleri devasa maliyetle değiştirmeden çözmek için devlet mühendisleri, beyaz çizgilerin yanına kontrastlı siyah işaretlemeler uygulama önerisi getirdi. Böylece çizgiler ya yarısı beyaz yarısı siyah ya da siyah çerçevelerle çevrili düz beyaz olabiliyor. Her iki durumda da koyu kısım, yaklaşan sürücüler için çizgilerin net görünmesini sağlayan yüksek kontrastı oluşturuyor.
Bu fikir yeni değil; siyah-beyaz işaretlemeler zaten iki dekadan fazla süredir kullanılıyor. Etkinlikleri Illinois Ulaştırma Merkezi (ICT), Illinois Karayolları Departmanı (IDOT) ve Federal Otoyol İdaresi (FHWA) tarafından yürütülen güncel bir çalışma ile kanıtlandı. Araştırmacılar Illinois, California, Texas, Iowa, Virginia ve Pennsylvania’daki 70 mil uzunluğundaki karayollarını inceledi. Toplam 1.774 yol dışına çıkma kazasını analiz eden araştırmacılar, yüksek kontrastlı işaretlemelerin her yol konfigürasyonunda ölçülebilir kaza azalması sağladığını tespit etti.
Bulumlara göre sekiz şeritli otoyollar en dramatik güvenlik iyileşimini gösterdi; kontrast işaretlemeler yol dışına çıkma kazalarını %29, ölümcül ve yaralanmalı kazaları %19 ve yalnızca mal zararına neden olan kazaları %5 azalttı. Altı şeritli ve dört şeritli otoyollarda ise toplam kaza oranı %16 düştü.
Mali açıdan bakıldığında, kontrast çizgilere yapılan yatırım önemli getiriler sunuyor. ICT araştırması, yol dışına çıkma kazalarının önlenmesinin para birimi değerini hesapladı; tek bir ölümcül kazayı 1.459.479 dolar, engelli bırakıcı bir yaralanmayı 78.637 dolar, belirgin yaralanmayı 28.761 dolar, olası yarlanmayı 16.346 dolar ve mal zararına neden olan bir kazayı 709 dolar olarak değerlendirdi.
Oyuklu kontrast bandın montaj maliyeti şerit başına foot (metrik değil) arasında 5 ile 8 dolar, oyuksuz boyalı kontrast işaretlemeleri ise şerit başına foot için 2 dolardan az oluyor. Tek bir ölümcül veya ağır yaralanma kazasının milyonlarca dolar tasarruf sağlaması nedeniyle kontrast pavement işaretleme kurulumunun fayda-maliyet oranı oldukça yüksek çıkıyor.
Indiana Devlet Üniversitesi’nden Michael Williamson ve Sumit Singh’in raporu göre, anketlere katılan devlet iletimi kurumlarının %75’i kontrast pavement işaretlemelerini en azından bir miktar kullanıyor. Daha spesifik olmak gerekirse, %77 bu iki renkli çizgileri özellikle Portland Çimento Betonu üzerinde uyguluyor ve %55 onları büyük otoyollar ve otobanlarda yaygınlaştırıyor.
Ülke çapındaki tercihler şunlara ayrılıyor: %45 çerçeveli işaretlemeler, %40 önde-arkada (lead/lag) tasarımlar ve %15’i ise ikisini birden kullanıyor.
ADAS için kritik bir yükseltme
İnsan gözlerine yardımcı olmanın ötesinde, kontrast işaretlemeler araçların gelişmiş sürücü yardım sistemlerini (ADAS) sunabilmesini de mümkün kılıyor. Bu yüksek teknolojik güvenlik sistemleri çoğu modern araçta bulunuyor ve şeritten çıkma uyarısı, şerit koruma yardımcısı, uyarlanabilir hız sabitleyici gibi özellikleri içeriyor. Sistemler üreticiye göre değişebiliyor ancak genellikle şerit sınırlarını takip etmek için kameralara dayanıyor.
Algoritmalar çizgileri açık işaretlerle koyu yol yüzeyi arasındaki keskin piksel kontrastını tanımlayarak tespit ettiği için, soluk beton üzerindeki solgun çizgiler kamera sistemlerinin geçici olarak takibi kaybetmesine neden olabiliyor. Tam da bu sebeple (kelime oyunu), beyaz çizgilerin etrafındaki siyah çerçeveler ADAS sensörlerinin ışık koşullarından bağımsız şekilde onları daha kolay fark etmesini sağlıyor. Ayrıca bazı kontrast bantları, ıslak gece koşullarında far ışığını yansıtacak şekilde yükseltilmiş profiller ve gömülü cam veya seramik optikler içeriyor. Sonuç olarak yüksek kontrastlı yol işaretlemeleri hem insan gözleri için hem de araç içi güvenlik kameraları için algılanması daha kolay.
Kazalara yol açan bu riski artırıyor.
