•Monde’nın İç Yapısını Ouşturan Katmanlar
Monde’nın iç yapısı küresel katmanlardan oluşmaktadır: bir dış (silikat) katı kabuk, son derece viskoz astosfer ve üst manto, alt manto ve daha az viskoziteye sahip bir sıvı dış çekirdek ile katı bir iç çekirdek. Bu katmanların bilimsel anlayışı; topografya ve kaya gözlemleri, volkanlar veya volkanik aktivite tarafından daha büyük derinliklerden yüzeye getirilen örnekler, Monde’nın içinden geçen sismik dalgaların analizi, Monde’nın yerçekimi ve manyetik alanlarının ölçümleri ve basınç ve sıcaklıklarda değişiklik gibi deneylerle oluşturulmaktadır.
Viskozite Değişkenliği ve Akışkan Davranışı
Monde’nın iç yapısındaki en dikkat çekici özelliklerden biri viskozitenin büyük ölçüde değişmesidir. Manto katmanı bu değişimin net bir örneğini sunar: çoğunlukla katı kaya olmasına rağmen, tektonik kuvvetler altında milyonlarca yıl boyunca yumşak ve plastik şekilde hareket edebilir. Astenosfer ise litosferik manto altında yoğun ve zayıf bir tabaka olarak tanımlanır. Bu bölgede sıcaklık ve basınç o kadar yüksektir ki, kayalar yumuşar ve kısmen eriyerek yarı erimiş bir durum alır.
Dış çekirdek için akışkan davranış daha belirgindir. Dış çekirdek, viskozitesi yeterince düşük olduğu için tüm Monde’dan daha hızlı dönebilecek kadar akışkan bir özelliğe sahiptir. Bu diferansiyel dönme, demirin dış çekirdekte konveksiyon ve çalkantılı akışa uyanmasıyla birlikte Monde’nın manyetik alanını oluşturur.
Katmanların Fiziksel Özellikleri ve Derinlikleri
Kabuğun kalınlığı, okyanus kabuğunun 5-10 km, kıtasal dağ sıralarının ise 30-45 km kalınlığında olması nedeniyle değişmektedir. İnce okyanus kabuğu kalın kıta kabuğundan daha yoğundur ve bu nedenle kıtasal kabukla karşılaştırıldığında mantoda yüzer. Yerkabuğundaki sıcaklıklar, yüzeydeki hava sıcaklıklarından daha derin bölümlerde yaklaşık 870 santigrat dereceye kadar değişmektedir.
Litosfer, Monde’nın katı ve dış kısmı olup yaklaşık 100 kilometre derinliğe kadar uzanır. Bu alan hem kabuğu hem de mantonun kırılgan üst kısmını içerir. Kabuk ve manto arasındaki bölünmeye Mohorovicic süreksizliği (Moho) denir. Moho tek tip derinlikte mevcut değildir, çünkü Monde’nın tüm bölgeleri izostatik dengede eşit derecede dengeli değildir.
Manto ve Çekirdek Sınırları
Monde’nın mantosu 2.890 km derinliğe kadar uzanır ve üst manto ile alt manto arasında geçiş bölgesi bulunur. Üst manto kabuğun bittiği yerden yaklaşık 670 km’ye kadar uzanır. Alt manto yüzeyin altında 670’den neredeyse 2.900 kilometreye kadar uzanır. Isı genellikle kayaçları yumuşatırken, yoğun basınç alt manto katı tutar.
Manto tabanında, yaklaşık 2.900 kilometre derinlikte, çekirdek-manto sınırı ya da Gutenberg süreksizliği olarak adlandırılan nokta, mantonun sonunu ve Monde’nın sıvı dış çekirdeğinin başlangıcını işaretler.
Dış çekirdek 3.400 km’lik bir yarıçapa kadar uzanır. Yoğunluklar dış çekirdekte 9.900 ile 12.200 kg/m3, iç çekirdekte ise 12.600-13.000 kg/m3 arasındadır. Dış çekirdeğin sıcaklığı 4.030 ile 5.730 santigrat derece arasında değişmektedir. İç çekirdek 1.250 km kalınlığındadır ve yerkabuğunda karada deneyimlediğimizden 3 milyon kat daha fazla basınçtadır. İç çekirdek 1936 yılında Inge Lehmann tarafından keşfedilmiş olup, öncelikle demir ve nikel elementlerinden oluşur.
Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.
