Endonezya’nın adaları boyunca yayılan Rebel Riders adı verilen motosiklet tutkunları ağı, eski Vespa araçlarının parçalarını kullanarak sıradanların hayal edemeyeceği uç modifiyeler üretiyor. İtalyan scooter markasının 98 cc motorunu neredeyse her şeye uyarlayabilen bu topluluk, adeta bir nevi göçebe hac yolculuğu sırasında adadan adağa dolaşarak kendi özgün ulaşım araçlarını inşa ediyor. Piaggio’nun 1970’lerde Jakarta’da kurduğu fabrika sayesinde ülkeye yerleşen Vespa tutkunu kitabin, 1997 Asya finansal kriziyle birlikte yeni bir yaratıcılık biçimine büründüğü görülüyor.
Bu Vespalar hiçbir şekilde sıradan bir Vespa gibi görünmüyor. “Extreme Vespas” yani Uç Vespalar olarak adlandırdıkları bu araçları neredeyse her şeyden üretiyorlar: sac levha, bambu ve lastikten, doğrudan bir ağaç dalına kadar uzanan malzemelerle inşa edilen bu yaratıklar, kimi zaman tek başına kimi zaman iki kişilik olurken, bazıları aynı anda sekize yakın kişiyi taşıyabiliyor. Sağlamlıkları tartışmalı olan bu araçlarda güvenlik öncelikli bir konu değil; çeşitli görüntülerde lastiklerin dişlene kadar aşındığı ya da tamamen patladığı görülse de yanlarında yedek lastikler her zaman hazır bulunuyor. Bir aracın gerçekten Vespa sayılmasını sağlayan tek unsur, içindeki 98 cc motor oluyor.
Dünyanın ikinci büyük Vespa hayran topluluğu
İtalyan scooter markası, Piaggio’nun 1970’lerde Jakarta’da bir fabrika açmasıyla ülkede derin bir iz bırakmıştı. Küçük iki tekerlekli araç, kitlesel bir ulaşım aracı haline gelerek adalardaki nüfusun yaklaşık yüzde 85’inin scooter sahibi olmasına ilham verdi; bu rakam National Geographic’e göre dikkate değer düzeydeydi. Ülkenin Vespa hayran topluluğu kısa sürede dünyanın en büyüklerinden biri oldu ve yalnızca markanın anayurtu İtalya’nın gerisinde kaldı.
1997’de patlayan Asya finansal kriziyle fiyatlar gökyüzüne fırladı ve adalardaki halk yeni Vespa satın alamaz hale geldi. Fabrika 2001 yılında Vespa üretimini sonlandırdı; ucuz ulaşım aracı arayan kişiler ise eski Vespaları ve parçalarını onararak ya da yeniden değerlendirerek kendi araçlarını kurabildiklerini fark etti. Bireyler bu geri dönüştürülmüş parçalarla daha yaratıcı ve yenilikçi hale geldikçe, Extreme topluluğu 98 cc’lik Vespa motorunu neredeyse her şeye sığdırabilecek bir yol buldu.
Sınırsız yenilikçi Vespa eğlencesi
En bilinen Uç Vespalardan biri, neovespapohon_87 kullanıcı adıyla tanınan Endonezyalı Neo’ya ait. Neo, YouTuber Sam’a yakın zamanda aracının yolda düşmüş bir kütükten yapıldığını anlattı. Neo’nun kütük Vespa’sı, yıllar içinde bu kültüre dair yazılan çeşitli haberlerde karşımıza çıkıyor. Çoğu Uç Vespa sahibi gibi Neo da motoru ve şanzımanını çalıştıracak tüm kabloları ve bağlantıları kendisi üretmeyi öğrenmek zorunda kaldı. Debriyaj pedalı bir ingiliz anahtarıyken, debriyaj ve gaz ayağı kütükten çıkan bir dalın içine yerleştirilmiş durumda. Uzaktan bakıldığında yol boyunca sürüklenen büyük bir ağaç dalı gibi görünen bu araç, Endonezya’da aslında bir Vespa sayılıyor.
Neo’nun hareketli kütüğü yalnızca uç örneklerden biri; bazıları “Mad Max” filmlerinden çıkmış gibi sivri metal panellerle, günümüz Tesla Cybertruck’undan daha özenli görünecek biçimde inşa edilmiş. Bazılarıysa eski ahşap ve bambudan yapılmış ilkel katmanlı yapılardan oluşuyor. Sam’ın videosunda gaz pedalı için ip kullanılan bir Uç Vespa’yı görüyoruz; oysa kimi araçlar scotty-molins’in kahve arabası Vespa’sı gibi özenli, pratik ve çok amaçlı olabiliyor. Küçük bir römork üzerindeki küçük örtülü bir bar niteliğindeki bu aracın yanında, ön tekerleği ve direksiyonu içinde karmaşık bir çelik yapı barındıran bir bank oturma alanı bulunuyor; bu araç Jakarta sokaklarında bir varış noktasına dönüşüyor.
Hareket halindeyken dinmeyen bir kültür
Bu uç sürüş araçlarının çoğu, zorunluluktan doğarken aynı zamanda sürücünün yaratıcı ruhunu da ortaya çıkarıyor. Rebel Riders baz kamp denilen yerlerde zaman zaman toplanarak tekerlekli bu hareketli sanat eserlerini inşa etme sanatını öğrenebiliyorlar. İki tekerlekli olabildikleri gibi 11 tekerlekli de olabilen araçlar, göçebe sürücülerin adadan adağa kendi kader belirleyici yolculuklarında bir yerden başka bir yere ulaşmalarını sağlıyor; nereye gittiklerini ise ancak on biliyor.
Zamanla sürücüler, adalar boyunca yayılan bu baz kamp ağlarını kurdular; böylece sürüciler Vespaları üzerinde çalışmak karşılığında uyuyacakları, yiyecekleri ve yakıtları için durabildikleri bir noktaya ulaşıyor. Bazıları başkalarına araçlar üzerinde çalışma sanatını öğretiyor. Bunların çoğunu yönetenler, adalar arasında dolaşmayı geride bırakan eski Rebel Riders üyeleri oluyor. Her konaklama ve varış noktası gizli bir WhatsApp grubu aracılığıyla paylaşılıyor.
Bu Uç Vespaların Endonezya’da sürerken görülmesi kolay değil; ancak gerçekten özel bir şeye tanıklık etmek için, her biri yılın belirli bir döneminde altı ana adada düzenlenen bu Vespa buluşmalarının kutsal kâsine gitmek gerekiyor. Sosyal mecralar üzerinden duyurulan bu toplantılar, göçebelerin iki tam gün boyunca bir araya geldiği yerler oluyor. 2019 yılında birleşenlerden biri yaklaşık 50 bin sürücüyü ağıldığı bildirildi; orada tekerlekli yaratıklarını kutluyorlar, ödül kazanıyorlar ve kendi yollarında devam etmeden önce hikayeler paylaşıyorlar.
